سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی

نوشته های اخیر

18 دسامبر

تفاوت‌های شیپور فرشته (Brugmansia) و داتوره (Datura)

ادامه مطلب

11 دسامبر

نورپردازی‌هایی که رشد و سلامت درختان را مختل می‌کنند

ادامه مطلب

11 دسامبر

تکنیک های نورپردازی درختان در محوطه سازی

ادامه مطلب

معرفی سبک رسمی درطراحی کاشت گیاهان

تعریف سبک رسمی یا منظم ( Formal Style )

در دنیای معاصر طراحی کاشت، Formal Style سبک رسمی به عنوان یکی از قدیمی ترین سبکهای باغسازی، پایه‌های اصلی سبکهای دیگر معماری منظر بوده است.

سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی، ریشه در باغ‌های کلاسیک اروپایی قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی دارد، زمانی که طراحی منظر به عنوان نمادی از قدرت و نظم در دربارهای سلطنتی، به‌ویژه در فرانسه و ایتالیا، شکل گرفت. این سبک با الهام از باغ‌های رنسانس ایتالیایی و اوج‌گیری‌اش در باغ‌های ورسای تحت نظارت آندره لو نوترد در قرن ۱۷، بر پایه هندسه محوری، فواره‌ها و چمنزارهای هرس‌شده بنا شد.

در قرن ۱۸، با گسترش استعمار و تبادل فرهنگی، Formal Style سبک رسمی به مناطق دیگر از جمله خاورمیانه و ایران راه یافت، جایی که با باغ‌های پارسی (مانند باغ فین کاشان) ترکیب شد و عناصری مانند کانال‌های آب و سروهای متقارن را به آن افزود. تا قرن ۱۹، این سبک به دلیل پیچیدگی نگهداری‌اش کمی کم‌رنگ شد، اما با پیشرفت‌های مدرن در هورتيكالچر و نیاز به طراحی‌های پایدار در برابر تغییرات اقلیمی، از اواخر قرن ۲۰ دوباره احیا شد. امروزه، Formal Style سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی، با تطبیق‌پذیری برای اقلیم‌های متنوع، از جمله ایران، به عنوان بخشی از 9 تا ۱۰ سبک اصلی طراحی کاشت گیاهان زینتی است.

اصول کلیدی سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی

سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی، یا هندسی دارای ویژگی‌های مشخصی است که آن را از سایر سبک‌های طراحی کاشت متمایز می‌کند، اصول طراحی کاشت با سبک رسمی در فضای سبز به شرح زیر است:
تقارن و نظم (Symmetry and Balance): تقارن در فضای سبز، به شکل چیدمان گیاهان به‌گونه‌ای است که یک طرف باغچه یا فضا قرینه طرف دیگر باشد، ایجاد حس تعادل و هماهنگی.
الگوهای هندسی:(Geometric Patterns) استفاده از اشکال هندسی مانند مربع، مستطیل، دایره یا خطوط مستقیم برای چیدمان گیاهان. این الگوها می‌توانند در ردیف‌ها، پرچین‌ها یا تخت‌های گل دیده شوند.
هرس منظم(Topiary): گیاهان به‌طور مداوم هرس می‌شوند تا شکل‌های مشخص و تمیز (مثل مکعب، مخروط یا کره) حفظ شوند.
رنگ‌های محدود:(Limited Plant Palette) معمولاً از پالت رنگی ساده (مانند سبز، سفید یا رنگ‌های ملایم) استفاده می‌شود تا تمرکز روی ساختار باشد، نه تنوع رنگی.
تکرار الگوها:(Repetition and Rhythm) گیاهان مشابه یا یکسان در فواصل منظم کاشته می‌شوند تا حس ریتم و یکنواختی ایجاد شود.
ساختار و مرزبندی:Strong Lines and Structure) گیاهان به‌عنوان حصار، دیوار زنده یا حاشیه برای تعریف فضاها و مسیرها استفاده می‌شوند.

زیرمجموعه‌های سبک رسمی یا هندسی

سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی ، شامل چندین زیرمجموعه است که هر کدام کاربردها و ویژگی‌های خاص خود را دارند:

کاشت پرچینی (Hedging):
- استفاده از بوته‌های متراکم و هرس‌شده برای ایجاد دیوارهای سبز یا مرزهای مشخص. به عنوان اصول طراحی کاشت سبک رسمی، پرچین‌ها می‌توانند به‌صورت خطی یا در اشکال هندسی پیچیده‌تر طراحی شوند.
- گیاهان نمونه: شمشاد (Buxus sempervirens)، یاس (Privet)، یا زرشک (Berberis).
- کاربرد: مناسب برای حصارکشی، جداسازی فضاها یا ایجاد حاشیه‌های منظم در باغچه‌ها .مانند پرچین‌های شمشاد در باغ‌های ورسای یا باغ‌های پارسی.
کاشت هندسی (Geometric Planting):
- چیدمان گیاهان در الگوهای هندسی مشخص مانند مربع، دایره یا شطرنجی. این زیرمجموعه بر تخت‌های گل منظم یا ردیف‌های دقیق تمرکز دارد.
- گیاهان نمونه: گل‌های فصلی مانند لاله (Tulipa)، رز، یا گیاهان همیشه‌سبز مانند سرو (Cupressus).
- کاربرد: ایده‌آل برای باغ‌های تشریفاتی، ورودی‌ها یا فضاهای عمومی.مانند تخت‌های گل هندسی در باغ شازده ماهان کرمان.
کاشت کلاسیک (Classic Formal Planting):
- ترکیبی از پرچین‌ها، تخت‌های گل و درختان هرس‌شده برای ایجاد عمق و تنوع بصری، اما همچنان با حفظ تقارن و نظم.
- گیاهان نمونه: ترکیب رز، لاوندر و درختان هرس‌شده سرو نقره‌ای
- کاربرد: مناسب برای باغ‌های بزرگ یا فضاهای تاریخی.مانند: باغ‌های کلاسیک فرانسوی یا باغ ارم شیراز.

لیست گیاهان هرس پذیر

دسته‌بندی	نام فارسی	نام علمی	ارتفاع تقریبی	ویژگی‌های هرس	اقلیم مناسب در ایران
بوته‌های همیشه‌سبز	شمشاد	Buxus sempervirens	۰.۵-۲ متر	هرس سنگین برای اشکال هندسی	تهران و شمال
بوته‌های همیشه‌سبز	یاس هلندی	Ligustrum vulgare	۱-۴ متر	هرس برای حصارهای بلند	مناطق مرکزی
بوته‌های همیشه‌سبز	زرشک زینتی	Berberis spp.	۱-۲ متر	هرس برای تراکم امنیتی	جنوب و شرق
بوته‌های همیشه‌سبز	اسطوخودوس	Lavandula spp.	۰.۳-۰.۶ متر	هرس پس از گل‌دهی برای فرم کروی	کرمان (خشک)
بوته‌های همیشه‌سبز	آبیلیا	Abelia spp.	۱-۲ متر	هرس renewal برای جوان‌سازی	باغ‌های شهری
بوته‌های همیشه‌سبز	ناندینا	Nandina domestica	۱-۱.۵ متر	هرس سنگین برای حفظ ارتفاع	شمال غربی
بوته‌های همیشه‌سبز	پیراکانتا	Pyracantha spp.	۲-۳ متر	هرس برای دیوارهای زنده	باغ‌های ویلایی
بوته‌های همیشه‌سبز	کوتاناستر	Cotoneaster spp.	۱-۲ متر	هرس برای حاشیه‌های هندسی	مناطق کوهستانی
بوته‌های همیشه‌سبز	آیلکس	Ilex spp.	۱-۳ متر	هرس برای فرم‌های رسمی	اقلیم معتدل
بوته‌های همیشه‌سبز	فوتونیا	Photinia x fraseri	۱.۵-۳ متر	هرس سنگین بهار/زمستان برای پرچین	شمال و غرب (تهران)
درختان و سروها	سرو نقره‌ای	Cupressus sempervirens	۵-۱۰ متر	هرس برای مخروط	کلاسیک پارسی (خشک)
درختان و سروها	سرو خمره‌ای	Cupressus sempervirens 'Pyramidalis'	۳-۶ متر	هرس سبک برای حفظ شکل	پرچین‌های بلند
درختان و سروها	سرو لیلاند	Cupressus × leylandii	۲-۱۰ متر	هرس سنگین برای کنترل	مناطق شهری مرطوب
درختان و سروها	برگ‌بو	Laurus nobilis	۳-۵ متر	هرس برای دیوارهای زنده	جنوب
درختان و سروها	کامیس پاریس	Chamaecyparis pisifera 'Golden Mop'	۰.۵-۱ متر	هرس برای accents زردرنگ	باغچه‌های کوچک
درختان و سروها	بلوط همیشه‌سبز	Quercus ilex	۵-۱۰ متر	هرس renewal برای جوان‌سازی	مدیترانه‌ای

تکنیک‌های کاشت گیاهان زینتی در سبک رسمی

تکنیک ها کاشت گیاهان زینتی در سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی:

1. گروه‌بندی انبوه (Mass Planting)

توضیح: کاشت گروه‌های بزرگ از گیاهان مشابه برای ایجاد تأثیر بصری قوی، درام و هارمونی، که سادگی نگهداری را افزایش می‌دهد. این تکنیک فضاهای خالی را با بلوک‌های یکنواخت رنگ، بافت یا حرکت پر می‌کند و در باغ‌های رسمی، تأکید بر نظم و تکرار را تقویت می‌کند.
روش چیدمان: گروه‌ها را در بلوک‌های رنگی یا بافتی مشابه (اصطلاحا drifts یا swaths) قرار دهید؛ فاصله کاشت را بر اساس گسترش نهایی گیاه تعیین کنید (مثلاً ۳۰-۴۵ سانتی‌متر برای شمشاد یا ۱۵-۳۰ سانتی‌متر برای گل‌های فصلی مانند لاله). از نقشه‌های عددی (planting by numbers) برای برنامه‌ریزی استفاده کنید تا تراکم یکنواخت ایجاد شود؛ در باغ‌های رسمی، گروه‌ها را در الگوهای هندسی مانند مربع یا مستطیل بچینید.
مثال: گروه‌های تک‌رنگ هیدرانژیا (Hydrangea) در پالت‌های آبی یا صورتی برای ورودی‌های رسمی؛ swathهای سبز از چمن یا بوته‌های متراکم در باغ‌های بزرگ مانند باغ‌های ورسای، یا mass planting لاله و پنسی (Tulipa و Viola) در خطی مستقیم برای تأکید بر مسیرها.
نکته پایدار: استفاده از گیاهان بومی یا مقاوم به خشکی (مانند اسطوخودوس یا سرو) برای کاهش علف‌های هرز، مصرف آب و نیاز به کود؛ این روش با xeriscaping ترکیب شود تا اکوسیستم محلی تقویت شود و نگهداری سالانه کمتری نیاز باشد.

۷. لایه‌بندی (Layering)

توضیح: ایجاد عمق بصری و حس فضایی با لایه‌های ارتفاعی و بافتی: پس‌زمینه (درختان بلند برای ساختار)، میانی (بوته‌ها برای حجم) و پیش‌زمینه (گل‌های کوتاه برای جزئیات). در سبک رسمی، این تکنیک با حفظ تقارن و خطوط مستقیم، منظره‌ای لایه‌لایه و متعادل ایجاد می‌کند بدون ایجاد شلوغی.
روش چیدمان: لایه‌ها را بدون تداخل ارتفاعی قرار دهید (۳-۴ لایه descending: بلند به کوتاه)؛ از تراس‌ها یا سطوح شیب‌دار برای لایه‌بندی افقی استفاده کنید و گیاهان را بر اساس فصل رشد (evergreen برای پایه، perennials برای accents) انتخاب کنید. در طراحی رسمی، لایه‌ها را در الگوهای متقارن بچینید و از فرم‌های قوی مانند ستونی برای ساختار استفاده کنید.
مثال: درختان سرو (Cupressus) در پس‌زمینه با بوته‌های لاواندر (Lavandula) در میانی و گل‌های کوتاه رز در پیش‌زمینه؛ لایه‌های اطراف فواره مرکزی در باغ‌های انگلیسی کلاسیک، یا borderهای mixed با evergreen shrubs در خط مستقیم برای ظاهر رسمی.
نکته پایدار: ترکیب با گیاهان وحشی یا pollinator-friendly در لبه‌های لایه‌ها برای انتقال طبیعی به اکوسیستم؛ انتخاب گیاهان محلی (مانند سرو بومی) و مالچ ارگانیک برای حفظ رطوبت و کاهش آبیاری، که عمق را بدون افزایش مصرف منابع ایجاد می‌کند.

مزایا و معایب سبک رسمی در طراحی کاشت گیاهان زینتی