باغسازی ایرانی، به دلیل تأثیرات فرهنگی در دسته‌بندی‌های گسترده شرقی قرار می‌گیرد. این سبک بر تقارن، چهارباغ (تقسیم به چهار بخش نماد چهار عنصر) و آب به عنوان عنصر مرکزی تمرکز دارد. باغ‌های ایرانی مانند فین کاشان نماد بهشت هستند، با گیاهانی مانند سرو (جاودانگی)، انار (باروری) گل رز، چنار شناخته می شود. اصول آن شامل هندسه دقیق، محصور بودن و هماهنگی با طبیعت است.

سبک ژاپنی (Japanese Planting Design)

سبک ژاپنی در طراحی کاشت گیاهان، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین زیرشاخه‌های سبک شرقی در طراحی کاشت گیاهان؛ از قرن ششم میلادی ریشه گرفته و تحت تأثیر باغ‌های چینی به مینیمالیسم و فلسفه ذن تکامل یافته است. این سبک، که بر بازسازی طبیعت در مقیاس کوچک با هدف مدیتیشن و آرامش تمرکز دارد، به دلیل سادگی، عدم تقارن و نمادگرایی در جهان شناخته شده است. بر اساس منابع معتبر مانند The Japanese Garden نوشته سوفی واکر و اصول انجمن باغبانی سلطنتی (RHS)، این سبک برای فضاهای کوچک و اقلیم‌های متنوع، از جمله مناطق خشک ایران، مناسب است.

ویژگی‌ها

• عدم تقارن و تعادل بصری: چیدمان نامنظم برای تقلید طبیعت، با توزیع متعادل عناصر (مانند سنگ‌ها و گیاهان) برای هارمونی.
• نمادگرایی: سنگ‌ها به‌عنوان کوه، آب (برکه یا جویبار) به‌عنوان زندگی، و خزه برای حس کهنگی.
• وام‌گیری منظره (shakkei): ادغام پس‌زمینه طبیعی (مثل کوه‌ها) در طراحی باغ.
• تغییرات فصلی: تأکید بر گیاهانی که در فصول مختلف جذابیت بصری (رنگ یا بافت) ارائه می‌دهند.
• مینیمالیسم: استفاده محدود از گیاهان و عناصر برای ایجاد فضایی آرام و متمرکز بر مدیتیشن.

گیاهان نمونه

• جهان: بامبو (Bambusa spp.) برای استقامت، افرا ژاپنی (Acer palmatum) برای رنگ‌های پاییزی، خزه (مثل Hypnum) برای پوشش زمین، آزالیا (Rhododendron) برای گل‌های بهاری، کاج ژاپنی (Pinus thunbergii) برای فرم‌پذیری.
• ایران: کاج تهران (Pinus eldarica) به‌جای کاج ژاپنی، بنفشه یا شقایق به‌جای آزالیا، و گیاهان پوششی بومی مانند گون برای جایگزینی خزه.

زیرمجموعه‌ها

• کاشت ذن (Karesansui): باغ‌های خشک با شن سفید و سنگ برای مدیتیشن، مانند الگوهای موج‌دار شبیه اقیانوس.
• کاشت چای (Roji): باغ‌های ساده و کاربردی برای مراسم چای، با مسیرهای سنگی و گیاهان همیشه‌سبز.
• کاشت پیاده‌روی (Kaiyū-shiki): باغ‌های بزرگ‌تر برای گردش، با برکه‌ها، پل‌ها و گیاهان متنوع فصلی.

مثال واقعی

باغ ریوآن‌جی (Ryōan-ji) در کیوتو، ژاپن، نمونه‌ای برجسته از باغ ذن است که با شن رنگی‌شده و سنگ‌های نمادین، فضایی برای تأمل و مدیتیشن ایجاد می‌کند. مسیرهای منحنی و گیاهان همیشه‌سبز مانند کاج، حس هارمونی را تقویت می‌کنند.

سبک چینی در طراحی کاشت گیاهان، به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و پیچیده‌ترین زیرشاخه‌های سبک‌های شرقی، ریشه در سنت‌های فلسفی و فرهنگی چین باستان، به‌ویژه مفاهیم فنگ‌شویی و هماهنگی انسان با طبیعت (مفهوم "چی" یا جریان انرژی)، دارد.

این سبک، که از دوران سلسله‌های هان و تانگ تکامل یافته، بر پویایی بصری، تنوع طبیعی و بازنمایی مناظر طبیعی در مقیاس کوچک تأکید دارد. برخلاف سبک ژاپنی که مینیمالیستی و ساده است، باغ‌های چینی با مقیاس بزرگ‌تر، پیچیدگی‌های معماری (مانند پاگوداها و پل‌های منحنی) و شبیه‌سازی عناصر طبیعی مانند کوهستان‌ها و رودخانه‌ها طراحی می‌شوند. بر اساس اصول فنگ‌شویی، چیدمان گیاهان و عناصر منظر برای هدایت انرژی مثبت و ایجاد تعادل بین یین و یانگ انجام می‌شود. این سبک، طبق منابع معتبر مانند "The Chinese Garden: History, Art and Architecture" نوشته مگی کسویک، نه تنها به زیبایی‌شناسی بلکه به نمادگرایی عمیق و ارتباط معنوی با طبیعت می‌پردازد.

ویژگی‌ها

• چیدمان پویا و نامنظم: باغ‌های چینی از چیدمان‌های غیرخطی و ارگانیک برای شبیه‌سازی مناظر طبیعی مانند کوهستان‌ها، دره‌ها و رودخانه‌ها استفاده می‌کنند.

• نمادگرایی فلسفی: گیاهان و عناصر با معانی نمادین انتخاب می‌شوند؛ به عنوان مثال، نیلوفر آبی نماد پاکی و گل صدتومانی نماد ثروت و شکوه است.

• لایه‌بندی و مقیاس بزرگ: ترکیب درختان بلند، بوته‌ها و پوشش‌های زمینی برای ایجاد عمق و تنوع بصری.

• ادغام معماری و طبیعت: استفاده از عناصر معماری مانند پاگوداها، پل‌های قوسی و صخره‌های بزرگ برای بازنمایی مناظر کوهستانی.

• فنگ‌شویی: چیدمان گیاهان و آب‌نماها برای هدایت جریان "چی" و ایجاد تعادل انرژی.

• تنوع فصلی: انتخاب گیاهانی که در فصول مختلف جذابیت بصری (رنگ، بافت یا گل) ارائه می‌دهند.

زیرمجموعه‌ها

• کاشت امپراتوری (Imperial Gardens): باغ‌های بزرگ و باشکوه با گیاهان نمادین و چیدمان‌های پیچیده برای نمایش قدرت، مانند ترکیب کاج و نیلوفر آبی در کنار آب‌نماها.

• کاشت عالمانه (Scholar’s Gardens): فضاهای کوچک و خصوصی برای تأمل و مطالعه، با بامبو، سرخس و سنگ‌های طبیعی برای ایجاد حس آرامش.

• کاشت منظره‌ای (Landscape Gardens): شبیه‌سازی مناظر طبیعی در مقیاس بزرگ با درختان بلند، بوته‌ها و مسیرهای منحنی برای حس پویایی.

مثال واقعی

باغ یو یوان (Yu Garden) در شانگهای، چین، نمونه‌ای برجسته از سبک چینی است. این باغ از سلسله مینگ، با ترکیب بامبو، کاج، گل صدتومانی و صخره‌های بزرگ، مناظر طبیعی را در مقیاس کوچک بازسازی می‌کند و از اصول فنگ‌شویی برای چیدمان گیاهان و آب‌نماها استفاده می‌کند. مسیرهای منحنی و پل‌های قوسی، حس حرکت و تعادل را تقویت می‌کنند.

سبک کره‌ای (Korean Planting Design) الهام‌گرفته از فلسفه‌های شرقی مانند هارمونی با طبیعت (مثل مفهوم "سونگ" یا طبیعت‌گرایی)، این سبک شبیه ژاپنی است اما طبیعی‌تر و کمتر دست‌ساز. باغ‌های کره‌ای بر اجازه دادن به طبیعت برای دیکته کردن طراحی تمرکز دارند، با عناصری مانند سنگ‌های طبیعی، گیاهان بومی و مسیرهای نامنظم.

این سبک کمتر معروف است اما برای فضاهای روستایی و کوهستانی مناسب، و بر سادگی، ادغام با محیط و حس آرامش تأکید داره. کتاب "The Art of the Landscape in the Korean Tradition" نوشته ونسا هال بر اصول طبیعی و غیررسمی این سبک تمرکز دارد.

• ویژگی‌ها: چیدمان غیررسمی و نامنظم، شبیه‌سازی منظره‌های طبیعی (مثل تپه‌ها، جویبارها و جنگل‌های کوچک)، استفاده از عناصر محلی بدون دخالت زیاد انسانی، بافت‌های نرم و لایه‌ای برای ایجاد عمق، و تمرکز روی فصل‌های تغییرپذیر برای حس پویایی. برخلاف ژاپنی که اغلب با سنگ‌فرش‌های دقیق همراهه، کره‌ای بیشتر "رها" و ادغام‌شده با زمین طبیعی است.
• مثال واقعی: باغ مخفی هوون (Huwon Secret Garden) در کاخ چانگ‌دک‌گونگ (Changdeokgung Palace) در سئول، کره جنوبی، که با کاشت‌های لایه‌ای بامبو، کاج و گل‌های وحشی، منظره‌های طبیعی رو شبیه‌سازی می‌کنه و بر هارمونی انسان و طبیعت تأکید دارد.