متریال محوطه
نوشته های اخیر
فهرست مطالب
معرفی متریال های محوطه سازی
در طراحی محوطه و فضای سبز، انتخاب مواد و مصالح مناسب نقش تعیینکنندهای در کیفیت، دوام و زیبایی فضا دارد.
مصالح سخت مانند سنگ، آجر و فلز، ساختار، مسیرها و المانهای تزئینی را شکل میدهند، در حالی که مصالح نرم مثل خاک، چمن و گیاهان، روح و حس زنده بودن فضا را به آن میبخشند. ترکیب هوشمندانه این مواد باعث میشود محوطه علاوه بر زیبایی، عملکردی و مقاوم در برابر شرایط محیطی باشد و تجربهای دلپذیر برای کاربران ایجاد کند.
کاربرد مصالح ومتریال های محوطه سازی
متریال های محوطه سازی در ایران، شامل سنگ طبیعی (کفسازی، دیوار، پله)، آجر (نما، مسیر، دیوار سنتی)، فلز (نرده، سایبان)، چوب (عرشه، پرگولا، مبلمان)، شیشه (پارتیشن، نورپردازی)، کامپوزیت (نما، عرشه)، بتن (کف، پاسیو)، موزاییک (حیاط، پارکینگ)، کاشی و سرامیک (سطوح ضدآب)، پلیمر و پلاستیک (حاشیه، سازه سبک) و رنگ (حفاظت سطوح)، با تنوع در جنس و مقاومت، برای خلق فضاهای زیبا و کاربردی متناسب با اقلیم و بودجه استفاده میشوند.حساس ترین بخش متریال محوطه مربوط به کفسازی محوطه است.که در ادامه متریالهای مناسب معرفی می شوند.
1-سنگ
کاربردسنگ درمحوطهسازی و فضای سبز ایران به دلیل دوام بالا و زیبایی طبیعی، برای کفسازی مسیرها، دیوارهای حائل، پلهها، تزئینات باغچه و ایجاد نقاط کانونی استفاده میشود.
دستهبندی سنگها بر اساس منشاء تشکیل عبارتند از:
بهوجودآمده از انجماد مواد مذاب (ماگما یا گدازه) درون یا بیرون پوسته زمین.
ویژگیها: سخت، متراکم، مقاوم در برابر سایش، مناسب برای فضاهای خارجی و کفسازی.
▫️ سنگهای آذرین درونی (Plutonic / Intrusive)
منشأ از تبلور آهسته ماگما در اعماق زمین → دانههای درشتتر و بافت منسجمتر
گرانیت (Granite): بسیار سخت، مقاوم در برابر حرارت و سایش؛ برای پله، جدول، کف، دیوار
دیوریت (Diorite): مشابه گرانیت با رنگ تیرهتر؛ کفسازی محوطه
گابرو (Gabbro): بافت درشت، رنگ تیره؛ کاربرد محدودتر، گاهی تزئینی
▫️ سنگهای آذرین بیرونی (Volcanic / Extrusive)
تشکیلشده از سرد شدن سریع گدازه در سطح زمین → دانههای ریزتر و تخلخل بیشتر
بازالت (Basalt): مقاوم، ضد لغزش، مناسب برای سنگفرش و جدول خیابان
آندزیت (Andesite): سخت و متراکم، رنگ خاکستری تیره
سنگ پا (Pumice): بسیار سبک و متخلخل، برای تزئین یا فیلتراسیون
اسکوریـا (Scoria): تیره، سبک، کاربرد در باغسازی و زهکشی
تشکیلشده از تجمع و فشرده شدن ذرات رسوبی یا مواد محلول در آب در طی میلیونها سال.
ویژگیها: بافت لایهلایه، معمولاً نرمتر از آذرینها، دارای رنگ و طرح متنوع.
نمونهها:
تراورتن (Travertine): متخلخل، زیبا، رنگهای متنوع (کرم، قهوهای، طلایی)؛ پرکاربرد در نما و دیوار محوطه
سنگ آهک (Limestone): نرمتر، مناسب نما و محوطههای کمتردد
سنگ مرمرین (Onyx یا مرمر آهکی): نیمهشفاف، تزئینی
سنگ ماسهای (Sandstone): دارای بافت زبر، مناسب برای کف فضای باز
دولومیت (Dolomite): مشابه آهک اما مقاومتر در برابر فرسایش
سنگ شیل (Shale): لایهای، شکننده، کاربرد محدود تزئینی
کنگلومرا (Conglomerate): دانهدرشت، سنگریزهای، گاهی برای دیوارهای تزئینی
بر اثر تغییر دما، فشار و واکنشهای شیمیایی روی سنگهای قبلی (آذرین یا رسوبی) شکل گرفتهاند.
ویژگیها: بسیار مقاوم، با طرحهای زیبا و خاص، مناسب فضاهای لوکس و پرتنش محیطی.
نمونهها:
مرمر (Marble): زیبا، صیقلپذیر، رنگهای متنوع؛ مناسب برای نما و کف داخلی
کوارتزیت (Quartzite): از دگرگونی ماسهسنگ؛ بسیار سخت و مقاوم، مناسب کفسازی بیرونی
اسلیت یا شیست (Slate): لایهلایه، ضدلغزش، عالی برای بام یا دیواره باغ
فیلیت (Phyllite): براقتر از شیست، بافت فشرده
گنیس (Gneiss): از دگرگونی گرانیت؛ بسیار سخت و بادوام
هورنفلس (Hornfels): چگال، مقاوم در برابر حرارت؛ کاربرد صنعتی و تزئینی
سنگهای پرکاربرد درمحوطه سازی
سنگ ها جز پرکاربردترین متریال های محوطه هستند.
گرانیت: بسیار مقاوم و بادوام، مناسب برای کفسازی مسیرها، دیوارهای حائل، پلهها و پاسیوها. در رنگهای خاکستری، قرمز، مشکی و سفید موجود است.
تراورتن: با بافت متخلخل و ظاهری لوکس، مناسب برای کفسازی، نمای دیوارها و اطراف استخرها. در رنگهای کرم، قهوهای و سفید. یکی از محبوبترین سنگها در محوطهسازی ایران به دلیل مقاومت در برابر سرما و گرما.
سنگریزه و قلوهسنگ:
- سنگریزههای رنگی
- قلوهسنگهای بزرگ
- سنگهای رودخانهای
مرمر (Marble): لوکس و براق، برای کفسازیهای تزئینی، مجسمهها و المانهای دکوراتیو. در رنگهای سفید، سیاه و رگهدار. مناسب برای فضاهای لوکس اما حساس به رطوبت است
بازالت: سنگ آتشفشانی مقاوم، مناسب برای کفسازیهای سنگین و مسیرهای پرتردد. معمولاً در رنگهای تیره.
2-آجر
آجرهای یک ازبهترین متریال های محوطه سازی هستند.از انواع آجر می توان در تمام اقلیم ها استفاده کرد. از طرفی کاربرد آجر در محوطه سازی توام با ایجاد گرما، صمیمت و حس خاطره انگیزی برای افراد است.
- آجرهای توپر: فاقد سوراخ، با چگالی بالا، مناسب برای کفسازیهای پرتردد، دیوارهای حائل و سازههای مقاوم. (شامل فشاری، قزاقی و ختایی)
- آجرهای مجوف (سوراخدار): دارای سوراخهای متعدد برای کاهش وزن و افزایش عایقبندی، مناسب برای دیوارهای غیرباربر.
- آجرهای نسوز: ساختهشده از خاک نسوز، مقاوم در برابر حرارت بالا، مناسب برای سازههای حرارتی. (پایه بسیاری از آجرهای نما مدرن)
- آجرهای لعابدار: دارای پوشش لعابی برای مقاومت در برابر رطوبت و افزایش زیبایی، قابل اعمال بر انواع آجرها.
- آجرهای نما مدرن (جدید): تولیدشده با فناوری نوین برای نماهای معاصر، با ابعاد کشیده و بافتهای خاص. این دسته مستقل اما همپوشان با نسوز و فشاری است و برای سبکهای مینیمال و خطی در محوطهسازی و نمای ساختمانها استفاده میشود.
استفاده از آجر در کفسازی ومسیر
آجر در پله و دیوارهای کوتاه محوطه
استفاده از آجر در لبه و حاشیه باغچه ها
استفاده از آجر در کل محوطه
استفاده از آجر لعاب دار درکفسازی حوض
3-چوب
کاربرد چوب در محوطه سازی بیشتر در بخش ساخت آلاچیق، دیوار و کفسازی های اطراف استخر است. چوبهای مورد استفاده در محوطهسازی ایران به دلیل کمبود منابع جنگلی داخلی، عمدتاً وارداتی (از روسیه یا فنلاند) یا فرآوریشده محلی هستند. این چوبها برای عرشهها (دکها)، پرگولاها، نردهها، مبلمان فضای باز و فلاورباکسها استفاده میشوند. انواع اصلی در بازار ایران به شرح زیر است:
- تعریف: چوب خام کاج روسی (Pinus sylvestris) وارداتی از روسیه، با بافت نرم، گرههای نامنظم و تراکم متوسط (۳۵۰-۴۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب). معمولاً بدون فرآوری حرارتی یا با حداقل فرآوری (ترمو ساده) عرضه میشود. ابعاد رایج: طول ۳-۶ متر، عرض ۱۰-۲۰ سانتیمتر، ضخامت ۲-۵ سانتیمتر.
- کاربرد در محوطهسازی ایران: مناسب برای پروژههای اقتصادی مانند عرشههای ساده، نردهها، نیمکتها و سازههای موقت در حیاطها و باغها. در ایران، پایه اصلی تولید ترموود ایرانی است، اما بهتنهایی (بدون ترمو) به دلیل جذب رطوبت بالا (۱۵-۲۰%) برای فضاهای باز کمتر توصیه میشود.
- تمایز و روابط: چوب روس، ماده خام اکثر ترموودهای ایرانی است و زیرمجموعه چوبهای کاج وارداتی محسوب میشود. با ترموود فنلاندی متفاوت است، زیرا کیفیت خام پایینتر و دوام کمتر (۵-۱۰ سال بدون فرآوری) دارد. در بازار ایران گاهی به اشتباه "ترموود روس" نامیده میشود، در حالی که ترموود ایرانی از همین چوب تولید میشود.
- نکته استاندارد در ایران: ارزانترین گزینه (قیمت هر مترمکعب حدود ۸-۱۲ میلیون تومان، پاییز ۱۴۰۳). نیاز به پوششهای محافظتی (رنگ جوتن یا روغنهای مخصوص) و نگهداری سالانه دارد. استاندارد ISIRI ۲۹۰۴ (چوب خام ساختمانی) را پوشش میدهد.
- تعریف: چوب خام کاج روسی (Pinus sylvestris) وارداتی از روسیه، با بافت نرم، گرههای نامنظم و تراکم متوسط (۳۵۰-۴۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب). معمولاً بدون فرآوری حرارتی یا با حداقل فرآوری (ترمو ساده) عرضه میشود. ابعاد رایج: طول ۳-۶ متر، عرض ۱۰-۲۰ سانتیمتر، ضخامت ۲-۵ سانتیمتر.
- تعریف: چوب کاج (اغلب چوب روس یا گاهی کاج وارداتی دیگر) که در ایران با فرآیند حرارتی (دمای ۱۶۰-۱۹۰ درجه سانتیگراد) فرآوری میشود تا رطوبت آن به ۴-۶% برسد. رنگ قهوهای روشن، گرههای نامنظم و تراکم سبکتر (۳۰۰-۴۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب). درجهبندی: درجه ۱ (کیفیت بالا، گره کمتر)، درجه ۲ و ۳ (اقتصادی با گره بیشتر). ابعاد رایج: طول ۳-۴ متر، عرض ۱۰-۱۵ سانتیمتر، ضخامت ۱۶-۴۲ میلیمتر.
- کاربرد در محوطهسازی ایران: پرکاربرد برای پرگولاها، نردهها، کفسازیهای داخلی/خارجی (دک)، نیمکتها و فلاورباکسها در ویلاها و باغهای ایران. دوام ۷-۱۵ سال در اقلیمهای خشک تا نیمهمرطوب (مثل تهران یا شمال).
- تمایز و روابط: زیرمجموعه ترموودهای محلی، عمدتاً از چوب روس تولید میشود. با ترموود فنلاندی متفاوت است، زیرا فرآیند حرارتی سادهتر (دمای پایینتر) و رنگپذیری ضعیفتر (محوشدگی در رطوبت شمال ایران) دارد. گاهی از کاج وارداتی دیگر (مثل اسکاندیناوی) ساخته میشود، اما ۸۰% چوب روس است.
- نکته استاندارد در ایران: قیمت اقتصادی (هر مترمکعب ۱۲-۲۰ میلیون تومان، پاییز ۱۴۰۳). با استاندارد ISIRI ۲۹۰۴ (چوب فرآوریشده) مطابقت دارد، اما کیفیت متغیر است (بسته به کارخانه). برای اقلیم مرطوب شمال، نیاز به پوشش نانو یا جوتن دارد.
- تعریف: چوب کاج فنلاندی (Pinus sylvestris با کیفیت ممتاز) فرآوریشده در فنلاند با فرآیند استاندارد ترمو (Thermo-S: ۱۸۵ درجه برای نما، Thermo-D: ۲۱۲ درجه برای دوام بالا). تراکم بالا (۴۵۰-۵۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب)، گرههای منظم، رنگ قهوهای تیره و پایدار، جذب رطوبت کمتر از ۵%. ابعاد رایج: طول ۳-۵ متر، عرض ۱۰-۲۰ سانتیمتر، ضخامت ۱۶-۴۲ میلیمتر.
- کاربرد در محوطهسازی ایران: مناسب برای پروژههای لوکس، عرشههای خارجی، پرگولاها، نردهها و مبلمان فضای باز در مناطق مرطوب (مثل مازندران و گیلان) یا خشک (مثل تهران). دوام ۲۵-۳۰ سال، حتی در رطوبت بالا.
- تمایز و روابط: بالاترین کیفیت در ترموودها، از کاج فنلاندی (نه روس). فرآیند پیشرفتهتر (دمای بالاتر، پایداری بیشتر)، رنگ ثابتتر و مقاومت UV برتر نسبت به ترموود ایرانی دارد. در ایران، وارداتی و گرانتر است.
- نکته استاندارد در ایران: دارای گواهی CE اروپا و استاندارد EN 14915 (چوبهای ترمو). قیمت هر مترمکعب ۳۰-۵۰ میلیون تومان (پاییز ۱۴۰۳). برای اقلیمهای مرطوب ایران (شمال) ایدهآل و نیاز به نگهداری کمتری دارد.
4-فلز
دستهبندی فلزات برای محوطهسازی
- کاربرد فلز در محوطه سازی بیشتر در بخش ستون گذاری آلاچیق، پرگولا، ساخت فلاورباکس، نرده و.. است که هر بخش می تواند با اجرای تمیز و با دقت زیبایی و مدرنیت خاصی به فضا ببخشد.
| نوع فلز | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|
| فولاد کورتن (Corten Steel) | ظاهری زنگزده و مدرن، مقاوم در برابر خوردگی محیطی | دیوارها، فلاورباکسها، المانهای تزئینی |
| فولاد ضدزنگ (Stainless Steel) | مقاوم در برابر خوردگی، براق یا مات، مدرن | آبنماها، نیمکتها، المانهای مدرن |
| فولاد آلیاژی (Alloy Steel) | با عناصر کروم یا نیکل، مقاوم و مقاوم در برابر فشار | سازههای بزرگ و سنگین در محوطهسازی |
| فولاد کربنی (Carbon Steel) | اقتصادی، مقاومت متوسط | پایههای فلزی و سازههای ساده |
| فولاد ساختمانی / Structural Steel | شامل تیرآهن، کانال، زاویه و لوله | پلها، پرگولاهای سنگین، پایههای دیوار حائل |
| فولاد فرفورژه (Wrought Iron) | چکشکاری شده، ظاهری کلاسیک و تزئینی | نردهها، دروازهها، المانهای هنری |
| آهن گالوانیزه (Galvanized Iron) | پوشش گالوانیزه ضدزنگ | نردهها، پایه پرگولا، لولهها |
| آهن ساده (Iron) | پایهای و سنگین | تیرآهن، میلگرد، پروفیل، نرده، دیوار حائل |
| چدن (Cast Iron) | سنگین و مقاوم | مبلمان فضای باز، فانوس، المانهای تزئینی تاریخی |
| نوع فلز | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|
| آلومینیوم (Aluminum) | سبک، ضدزنگ، مقاوم در برابر رطوبت | نردهها، سایبانها، مبلمان فضای باز |
| برنز (Bronze) و مس (Copper) | پتینه طبیعی، رنگ گرم و جذاب | مجسمهها، فانوسها، پوشش سقف |
| برنج (Brass) | آلیاژ مس و روی، رنگ طلایی | دستگیرهها، مجسمهها، المانهای تزئینی |
| تیتانیوم (Titanium) | بسیار سبک و مقاوم، لوکس | المانهای مدرن و خاص، تزئینات ویژه |
5-بتن
- کاربرد بتن در محوطه سازی بیشتر در بخش کفسازی و بیشتر در بخش سفت کاری دیوارها یا المان های خاص مدرن استفاده می شود.
- بتن ریختهشده در محل: برای مسیرهای پیادهرو، پاسیوها، پارکینگها و سازههای تزئینی. قابلتنظیم با رنگ و بافت.
- بتن پیشساخته: برای موزاییکهای بتنی، بلوکهای دیواری، و المانهای تزئینی مانند فلاورباکس.
- بتن استامپی (Stamped Concrete): با طرحهای شبیه به سنگ، آجر یا چوب برای کفسازیهای تزئینی.
- بتن صیقلی (Polished Concrete): برای پاسیوها و فضاهای مدرن با ظاهری براق.
- بتن رنگی: با افزودن رنگدانه برای ایجاد تنوع بصری در کفسازیها.
- بتن متخلخل (Pervious Concrete): برای زهکشی آب باران در مسیرها و پارکینگها.
- بتن پارچه ای :از بتن های جدیداست که در بخش کشاورزی وکانال های روباز به کار گرفته شده است.
6-کاشی وسرامیک
- کاربرد سرامیک در محوطه سازی بیشتر از کاربرد کاشی در محوطه سازی است. چرا که کاشی ها عموما در داخل حوض، استخر و در موارد تزیینات دیوارها استفاده می شود اما سرامیک ها،خصوصا استفاده از سرامیک پرسلان در کفسازی حیاط، روف گاردن و... جزو ترند های سالهای اخیر است که به نظر پروژه های پایداری به نظر می رسد.
- سرامیکهای پرسلان: مقاوم در برابر رطوبت، سایش و یخزدگی، مناسب برای پاسیوها، مسیرها و اطراف استخر.
- کاشیهای تزئینی: با طرحهای سنتی یا مدرن برای کفسازیهای هنری و دیوارها.
- سرامیکهای ضدلغزش: برای فضاهای مرطوب مانند حاشیه استخرها و مسیرهای خیس.
- کاشیهای موزاییکی: برای ایجاد الگوهای پیچیده در کفسازی و دیوارهای تزئینی.
- سرامیک دیوارپوش (Ceramic Wall Tiles): برای پوشش دیوارهای خارجی، حصارها و المانهای تزئینی، با مقاومت بالا در برابر رطوبت و زیبایی ظاهری.
7-موزاییک
- کاربرد موزاییک در محوطه سازی به سالهای دیرین می رسد ، بعبارتی جزو متریال ارزان قیمت، مقاوم و قدیمی است که در حیاط بیشتر ساختمان ویلاها استفاده شده است.
- موزاییکهای بتنی: برای کفسازی مسیرها، حیاطها و پارکینگها با دوام بالا.
- موزاییکهای پلیمری: سبکتر و مقاومتر، مناسب برای فضاهای پرتردد.
- موزاییکهای تزئینی: با طرحهای هندسی، سنتی یا مدرن برای پاسیوها و ایوانها.
8-کامپوزیت
- اخیرکاربرد کامپوزیت در محوطه سازی ، بیشتر در بخش روف گاردن، تراس یا اطراف استخر متمرکز شده است که با تنوع زیادی در ساخت و رنگ در مقایسه با چوب مقاوم و کم هزینه اما مصنوعی تر به نظر می آید.
- کامپوزیت چوب-پلاستیک (WPC): برای عرشهها، نردهها، نیمکتها و مبلمان فضای باز با ظاهری مشابه چوب.
- کامپوزیتهای آلومینیومی: برای نمای دیوارها، سایبانها و پانلهای تزئینی مدرن.
- کامپوزیتهای فایبرگلاس-رزین: برای سازههای سبک و مقاوم در برابر شرایط جوی.
ناسب برای فضاهای پرتردد.
- موزاییکهای تزئینی: با طرحهای هندسی، سنتی یا مدرن برای پاسیوها و ایوانها.
9-پلیمر و پلاستیک
- کاربرد پی وی سی در محوطه سازی بیشتر در ساخت سقف آلاچیق و پرگولا ها کاربرد دارد. استفاده در مجسمه ها و المان ها نیز مرسوم شده است.
- پیویسی (PVC): برای لولههای زهکشی، حاشیهبندی (edging) باغچهها، نردههای پلاستیکی و المانهای سبک در محوطهسازی. مقاوم در برابر رطوبت و ارزان.
- پلیاتیلن با چگالی بالا (HDPE): برای لولهها، فلاورباکسها و پوششهای زمینی، با دوام بالا و مقاومت در برابر UV.
- پلاستیکهای بازیافتی: برای مبلمان فضای باز، عرشههای کامپوزیتی، فلاورباکسها و کفپوشهای مقاوم در برابر رطوبت. دوستدار محیطزیست و پایدار.
- پلیپروپیلن (PP): برای المانهای تزئینی، حاشیهها و سازههای سبک در لنداسکیپ.
- پلیاستایرن (Polystyrene): برای المانهای تزئینی سبک و عایقبندی در سازههای کوچک.
10-رنگها و پوششهای حفاظتی
- کاربرد رنگ در محوطه سازی بسیار متنوع است اما طرح های پایدار سعی در استفاده کمتر از رنگ و گرایش به رنگ طبیعی مواد ومصالح است تا بی نیاز از استفاده از رنگ و نگهداری باشد.
- رنگهای اکریلیک: برای پوشش سطوح بتنی، چوبی و فلزی در فضای باز، با مقاومت در برابر UV و رطوبت.
- رنگهای اپوکسی: برای کفسازیهای مقاوم و سطوح تزئینی، با دوام بالا و ظاهری براق.
- رنگهای نانو (Nano Paints): مانند NanoPave Hardscape Sealer، آبباز و VOC-free، برای سیلینگ pavers, bricks, stone و سطوح سخت، با مقاومت بالا در برابر آب، UV و لک. مناسب برای حفاظت طولانیمدت در محوطهسازی.
- رنگهای مخصوص چوب: برای حفاظت عرشهها، نردهها و مبلمان چوبی در برابر رطوبت، حشرات و UV.
- رنگ جوتن مخصوص چوب (Jotun Wood Paints): برند نروژی Jotun، شامل Demidekk CleanTech (دوام 12+ سال، کم-VOC، ضدکثیفی)، Visir Primer (برای چوب خارجی) و Woodshield Stain (ضدقارچ، مقاوم آب، UV دوبرابر). مناسب برای سطوح چوبی در لنداسکیپ با حفاظت طولانی و ظاهر طبیعی.
زیرمجموعه خدمات اجرایی ما
مجله آموزشی
مقاله های ما حاصل تجربه های شخصی وترجمه مقالات معتبر جهانی (ASLA) است.