ویژگی های حیاط سنتی در خانه های ایرانی 

طراحی حیاط سنتی ایرانی ،اغلب با حفظ سه نقش اصلی جریان داشت: فرهنگی-اجتماعی (محل تجمع خانواده و مهمانی‌ها)، اقلیمی-محیطی (تهویه طبیعی و خنک‌سازی) و کالبدی (سازمان‌دهی فضاها) واما ویژگی های مشترک در ظاهر اصول طراحی اشتراکات زیر پابرجا بود:

• درون گرایی و محرمیت : طراحی حیاط سنتی ایرانی تقریبا در تمام اقلیم ها،با پایه درون‌گرایی طراحی می‌شدند و حیاط مرکزی نقش سازمان‌دهنده فضاها را ایفا می‌کرد. حیاط به عنوان فضای بسته و محصور، از دید خارجی پنهان بود و امنیت خانواده را تأمین می‌کرد. دیوارهای بلند (تا ۴-۵ متر) و ورودی‌های پیچیده (هشتی) برای حفظ خلوت استفاده می‌شد.
• سلسله‌مراتب فضایی: از ورودی پایین (بیرونی) به عمارت بالا (اندرونی)، حیاط فضاها را سازمان‌دهی می‌کرد. در خانه‌های بزرگ، حیاط‌های متعدد (بیرونی برای مردان، اندرونی برای زنان) وجود داشت.
• شکل  چهارگوش: این حیاط‌ها اغلب مستطیل‌ یا مربعی شکل بودند و ابعادشان بر اساس عملکرد فضاهای اطراف (مانند اتاق‌های تابستانی و زمستانی) تعیین می‌شد.
• تقارن ومرکزیت با حوض: این ویژگی از باغ ایرانی الهام گرفته شده بود و ویژگی‌های کلیدی مانند تقارن، تعادل و تکرار هندسیدر الگوهای طاق ها، پنجره هاو... وحدت و نظم ایجاد می‌کرد.
• استفاده از ارتفاعات مختلف مانند صفه (سکوهای بلند برای نشستن)، مهتابی (بالکن‌های باز) و ایوان‌ها برای تنوع فضایی و ارتباط با آسمان رایج بود.
• پاسخ به اقلیم: در اقلیم گرم و خشک، حیاط برای خنک‌سازی طراحی می‌شد؛ شیب کف برای زهکشی آب، جهت‌گیری برای بادگیرها و سایه‌اندازی درختان.در اقلیم گرم و خشک، حیاط به عنوان میکروکلیما عمل می‌کرد و با جهت‌گیری مناسب (مانند شمال-جنوب برای جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب در تابستان و بهره‌برداری از آن در زمستان) دما را تعدیل می‌نمود.

نسبت طول به عرض حیاط و ارتفاع دیوارها نسبت به عرض آن (معمولاً ۱:۱ تا ۱:۲) برای کنترل جریان هوا و سایه‌اندازی  در طراحی محوطه سنتی حیاط رعایت می‌شد.

• تلفیق سنت و تجدد: اصول سنتی مانند وحدت اسلامی با عناصر غربی مانند آینه‌کاری و نقاشی‌های روغنی ترکیب می‌شد تا فضایی پرزرق و برق ایجاد شود.
• پایداری محیطی: استفاده از مصالح محلی برای کاهش مصرف انرژی، مانند آجر برای جذب گرمای محیط (مقاومت حرارتی)

در دوره قاجار، تأثیر غرب منجر به بزرگ‌تر شدن حیاط‌ها و افزودن عناصری مانند بالکن‌های آهنی و پنجره‌های بزرگ شد، اما اصل درون‌گرایی در طراحی سنتی حیاط حفظ گردید. برای مثال، در خانه‌های تبریز، حیاط‌ها اغلب با الگوهای سه‌طرفه یا چهارطرفه طراحی می‌شدند تا نورگیری و تهویه بهینه شود.